Szanowni Państwo, w celu świadczenia usług na najwyższym poziomie, w ramach naszego serwisu stosujemy pliki „cookies” (tzw. „ciasteczka”).

Korzystanie z witryny bez zmiany ustawień dotyczących „cookies” oznacza, że będą one zamieszczane w Państwa urządzeniu końcowym.

Jeśli nie wyrażają Państwo zgody, uprzejmie prosimy o dokonanie stosownych zmian w ustawieniach przeglądarki internetowej.

Więcej o plikach „cookies” oraz jak je wyłączyć: Informacja o plikach cookies / Polityka cookies

RSS:
Historia Diecezji Radomskiej PDF Drukuj Email
Spis treści
Historia Diecezji Radomskiej
Strona 2
Strona 3
Wszystkie strony

Wstęp

Diecezja radomska wyrasta z tradycji diecezji sandomierskiej i sandomiersko-radomskiej. Piętnaście lat istnienia diecezji ze stolicą w Radomiu wydaje się czasem krótkim w porównaniu na przykład z macierzystą diecezją świętującą niebawem 190-tą rocznicę istnienia, czy z najstarszymi diecezjami w Polsce. Miniony jednak czas w dziejach młodej diecezji radomskiej jest okresem bardzo intensywnego tworzenia struktur i podejmowania pracy w tychże ramach. Jednocześnie wielość wydarzeń i ich doniosłość w naturalny sposób dopomina się o swoistego rodzaju zapisanie w pamięci i podsumowanie. Potrzeba także szerszego spojrzenia w przeszłość, by lepiej rozumieć teraźniejszość i służyć przyszłości. Przy opracowywaniu niniejszego artykułu korzystano przede wszystkim z „Kroniki Diecezji Radomskiej” ukazującej się od 1992 r. Na szczególną uwagę zasługują historyczne opracowania śp. ks. prof. Henryka Karbownika i ks. dr. Waldemara Gałązki traktujące o przeszłości ziem należących dziś do diecezji radomskiej. Warto też podkreślić wartość publikacji stanowiących Bibliotekę Katedry Radomskiej, a wydawanych staraniem ks. prał. Edwarda Poniewierskiego.

 

1. Organizacja kościelna na ziemiach dzisiejszej diecezji radomskiej do 1992 r.

Teren dzisiejszej diecezji radomskiej obejmuje obszar nazywany w okresie przedrozbiorowym ziemią radomską. Ściśle biorąc tym terminem określano terytorium dawnego powiatu radomskiego. Jego granicę zachodnią wyznaczała rzeka Drzewiczka, południową – rzeka Kamienna, z wyłączeniem Ostrowca Świętokrzyskiego. Granica wschodnia pokrywała się z biegiem Wisły od ujścia Kamiennej do ujścia Radomki. Ta ostatnia rzeka wyznaczała północną granicę. Dalej granica ówczesnego powiatu od Jedlińska zakręcała ku północy, a następnie wraz z Pilicą ciągnęła się do ujścia Drzewiczki. Oprócz więc dawnego powiatu radomskiego w skład dzisiejszej diecezji radomskiej wchodzi dawny powiat opoczyński i część chęcińskiego. Podkreślić warto też, że choć ziemia radomska należała do województwa sandomierskiego, to widoczne były zawsze próby jej wyodrębnienia się.

 

Z kolei, patrząc od strony administracji kościelnej, teren dzisiejszej diecezji radomskiej był podzielony między archidiecezję gnieźnieńską, jak też diecezje poznańską i krakowską. Spośród parafii wchodzących dziś w skład diecezji radomskiej do archidiecezji gnieźnieńskiej należały parafie z archidiakonatu kurzelowskiego i po jednej parafii z archidiakonatu łęczyckiego i archidiakonatu łowickiego. Do diecezji poznańskiej należały parafie: Grabów, Magnuszew, Mniszew, Rozniszew, a do diecezji krakowskiej pozostała większość obecnej diecezji radomskiej.

 

Trzeci rozbiór Polski z 1795 r. spowodował, że terytorium omawianej diecezji – a więc także ziemie należące do Gniezna i Poznania – znalazło się pod berłem austriackim. W konsekwencji więc tereny tych diecezji zostały odcięte od swych stolic. Co prawda biskupi tych diecezji przekazali władzę jurysdykcyjną nad zagarniętymi terenami biskupowi krakowskiemu. Jednak i to nie rozwiązywało problemu. Po zabiegach Austrii Pius VI wydał 13 czerwca 1805 r. bullę „Indefessum personarum”, mocą której utworzył diecezję kielecką. Niemniej w praktyce dopiero 30 grudnia 1807 r. pierwszy kielecki biskup Wojciech z Bożej Woli Górski podjął jurysdykcję w swej diecezji. W granicach diecezji kieleckiej znalazło się całe terytorium dzisiejszej diecezji radomskiej. Jednak już w 1818 r., 30 czerwca, Pius VII bullą „Ex imposita Nobis” powołał do istnienia diecezję sandomierską. Została ona włączona do ustanowionej w tym samym roku, 12 marca, bullą „Militantis Ecclesiae”, archidiecezji warszawskiej. Stolicą diecezji został położony dosłownie na jej granicy Sandomierz, a w jej granicach znalazł się Radom.

Nasuwa się oczywiste pytanie, dlaczego wybrano właśnie Sandomierz na stolicę nowej diecezji? Pytanie to jest o tyle uzasadnione, że według praktyki władz rosyjskich, a one właśnie pertraktowały ze Stolicą Apostolską, granice kościelne miały być zbliżone do granic administracji państwowej. Tak więc diecezje miały być odpowiednikami województw, a dekanaty powiatów. Stolicą i miejscem rezydencji biskupów stał się Sandomierz, podczas gdy stolicą województwa sandomierskiego był Radom. Wydaje się, że papież zatwierdził plany przygotowane przez stronę rosyjską. A wobec tego pojawia się kolejne pytanie: co kierowało władzami Królestwa Polskiego, skoro przedstawiły takie właśnie propozycje? W 1818 r. obydwa miasta pod względem ilości mieszkańców były prawie równorzędne. To dopiero w następnych dziesiątkach lat, po dynamicznym rozwoju Radomia, będzie on największym miastem diecezji. Wtedy jednak polityczno-gospodarcza świetność Sandomierza była już przeszłością. Nasuwa się więc wniosek, że przyczyną takich, a nie innych rozstrzygnięć czerwcowej bulli z 1818 r. były tylko czynniki kościelne i względy praktyczne. Dużą sławą cieszyła się i posiadała takież znaczenie sandomierska kolegiata. W Sandomierzu istniała kapituła, a więc jej członkowie – prałaci i kanonicy – posiadali uposażenia. Stąd też o wiele łatwiej było tam właśnie znaleźć budynek na mieszkanie dla biskupa, jak też pomieszczenia na konsystorz jeneralny (kurię diecezjalną), czy seminarium duchowne. Był jeszcze jeden argument za ustanowieniem stolicy diecezji w Sandomierzu – argument, jak się wydaje, sentymentalny. Prymas Michał Poniatowski (1736-1794) będący też administratorem diecezji krakowskiej, zadbał o to, by został mianowany sufragan sandomierski diecezji krakowskiej. W 1787 r. został mianowany nim Wojciech Józef Boxa Radoszewski. Sakrę biskupią przyjął w kolegiacie sandomierskiej 26 sierpnia 1787 r., a zmarł 6 czerwca 1796 r. W Sandomierzu w 1818 r. żywa była jeszcze tradycja tamtej sufraganii i chciano jej przywrócenia.

 

Władze zaborcze planowały w latach 1841-1842 przeniesienie stolicy biskupiej do Radomia. Zobowiązały też stronę kościelną do obliczenia kosztów całego przedsięwzięcia. Jednocześnie prowadziły rozmowy z radomskimi pijarami, aby ci odstąpili swe budynki na potrzebne pomieszczenia diecezjalne. Zakonnicy odłożyli decyzję do roku 1853, gdy odbywało się zebranie kapituły zakonnej. Ostatecznie przyjęto projekt rządu, ale postawiono też pewne warunki użyczenia budynków. Ówczesny administrator diecezji wysłał ks. kan. Kazimierza Stokowskiego do Radomia, aby porozumiał się z rządem w sprawie potrzebnych w Radomiu budynków i pomieszczeń. Miano tam też rozstrzygnąć, czy kościół farny może stać się katedrą. Wydaje się, że ks. Stokowski zdołał przekonać władze o trudnościach w związku ze zmianą stolicy diecezji. Administrator diecezji uzasadniał potrzebę pozostania w Sandomierzu między innymi wysokimi kosztami. To było też chyba argumentem, że władze państwowe zaakceptowały istniejący stan rzeczy. W Radomiu natomiast, ze względu na jego centralne położenie w diecezji, przy kościele farnym znajdowało się mieszkanie, w którym zatrzymywali się biskupi sandomierscy.

 

Warto zaznaczyć, że także w późniejszym czasie często pojawiały się pogłoski o przeniesieniu stolicy diecezji do Radomia, czy o ustanowieniu nowej diecezji radomskiej. Na długo przed jej powstaniem, w 1953 r. kierownik Referatu do spraw Wyznań w Kielcach informował swych przełożonych, że w Radomiu ma powstać nowa diecezja, której katedrą miałby być kościół pw. Opieki NMP. Cztery lata później kierownik wspomnianego Referatu, Stefan Jarosz, pisał, iż bp Jan Kanty Lorek zaczął już przygotowania do utworzenia w Radomiu kurii diecezjalnej. Według powtarzanych opinii sprawę nowej diecezji miał poruszyć w Rzymie kard. Stefan Wyszyński, prymas Polski. Plotkowano, że bp Lorek miał podobno wyrazić się, że jeśli powstanie nowa diecezja, to on sam zrezygnuje ze stolicy sandomierskiej, a obejmie diecezję radomską, by być „pionierem przyszłej diecezji”. Ta decyzja miała wiązać się także z łatwiejszą możliwością korzystania w Radomiu z pomocy lekarskiej, a bp Lorek był już wtedy ciężko chory. Powyższe pogłoski musiały jednak być brane pod uwagę także przez czynniki wyższe, skoro ambasador Rzeczypospolitej przy Stolicy Apostolskiej, Kazimierz Papée pisał 10 czerwca 1957 r., że utworzenie nowych diecezji – między innymi w Radomiu – wiązałoby się z delikatnymi ustaleniami z władzą komunistyczną. To jednak w tamtych czasach było jeszcze niemożliwe.

 



 

Msze Św. - gdzie, kiedy?

 
Miejscowość

Godzina

Dzień tygodnia

Galeria Foto

 
© 2017 Diecezja Radomska.
Kuria Diecezji Radomskiej ul. Malczewskiego 1; 26-600 Radom
Kontakt z administratorem
PODZIEL SIĘ CIEKAWYMI INFORMACJAMI
Powered by CHABER