Szanowni Państwo, w celu świadczenia usług na najwyższym poziomie, w ramach naszego serwisu stosujemy pliki „cookies” (tzw. „ciasteczka”).

Korzystanie z witryny bez zmiany ustawień dotyczących „cookies” oznacza, że będą one zamieszczane w Państwa urządzeniu końcowym.

Jeśli nie wyrażają Państwo zgody, uprzejmie prosimy o dokonanie stosownych zmian w ustawieniach przeglądarki internetowej.

Więcej o plikach „cookies” oraz jak je wyłączyć: Informacja o plikach cookies / Polityka cookies

RSS:
Historia Diecezji Radomskiej PDF Drukuj Email
Spis treści
Historia Diecezji Radomskiej
Strona 2
Strona 3
Wszystkie strony

Wstęp

Diecezja radomska wyrasta z tradycji diecezji sandomierskiej i sandomiersko-radomskiej. Piętnaście lat istnienia diecezji ze stolicą w Radomiu wydaje się czasem krótkim w porównaniu na przykład z macierzystą diecezją świętującą niebawem 190-tą rocznicę istnienia, czy z najstarszymi diecezjami w Polsce. Miniony jednak czas w dziejach młodej diecezji radomskiej jest okresem bardzo intensywnego tworzenia struktur i podejmowania pracy w tychże ramach. Jednocześnie wielość wydarzeń i ich doniosłość w naturalny sposób dopomina się o swoistego rodzaju zapisanie w pamięci i podsumowanie. Potrzeba także szerszego spojrzenia w przeszłość, by lepiej rozumieć teraźniejszość i służyć przyszłości. Przy opracowywaniu niniejszego artykułu korzystano przede wszystkim z „Kroniki Diecezji Radomskiej” ukazującej się od 1992 r. Na szczególną uwagę zasługują historyczne opracowania śp. ks. prof. Henryka Karbownika i ks. dr. Waldemara Gałązki traktujące o przeszłości ziem należących dziś do diecezji radomskiej. Warto też podkreślić wartość publikacji stanowiących Bibliotekę Katedry Radomskiej, a wydawanych staraniem ks. prał. Edwarda Poniewierskiego.

 

1. Organizacja kościelna na ziemiach dzisiejszej diecezji radomskiej do 1992 r.

Teren dzisiejszej diecezji radomskiej obejmuje obszar nazywany w okresie przedrozbiorowym ziemią radomską. Ściśle biorąc tym terminem określano terytorium dawnego powiatu radomskiego. Jego granicę zachodnią wyznaczała rzeka Drzewiczka, południową – rzeka Kamienna, z wyłączeniem Ostrowca Świętokrzyskiego. Granica wschodnia pokrywała się z biegiem Wisły od ujścia Kamiennej do ujścia Radomki. Ta ostatnia rzeka wyznaczała północną granicę. Dalej granica ówczesnego powiatu od Jedlińska zakręcała ku północy, a następnie wraz z Pilicą ciągnęła się do ujścia Drzewiczki. Oprócz więc dawnego powiatu radomskiego w skład dzisiejszej diecezji radomskiej wchodzi dawny powiat opoczyński i część chęcińskiego. Podkreślić warto też, że choć ziemia radomska należała do województwa sandomierskiego, to widoczne były zawsze próby jej wyodrębnienia się.

 

Z kolei, patrząc od strony administracji kościelnej, teren dzisiejszej diecezji radomskiej był podzielony między archidiecezję gnieźnieńską, jak też diecezje poznańską i krakowską. Spośród parafii wchodzących dziś w skład diecezji radomskiej do archidiecezji gnieźnieńskiej należały parafie z archidiakonatu kurzelowskiego i po jednej parafii z archidiakonatu łęczyckiego i archidiakonatu łowickiego. Do diecezji poznańskiej należały parafie: Grabów, Magnuszew, Mniszew, Rozniszew, a do diecezji krakowskiej pozostała większość obecnej diecezji radomskiej.

 

Trzeci rozbiór Polski z 1795 r. spowodował, że terytorium omawianej diecezji – a więc także ziemie należące do Gniezna i Poznania – znalazło się pod berłem austriackim. W konsekwencji więc tereny tych diecezji zostały odcięte od swych stolic. Co prawda biskupi tych diecezji przekazali władzę jurysdykcyjną nad zagarniętymi terenami biskupowi krakowskiemu. Jednak i to nie rozwiązywało problemu. Po zabiegach Austrii Pius VI wydał 13 czerwca 1805 r. bullę „Indefessum personarum”, mocą której utworzył diecezję kielecką. Niemniej w praktyce dopiero 30 grudnia 1807 r. pierwszy kielecki biskup Wojciech z Bożej Woli Górski podjął jurysdykcję w swej diecezji. W granicach diecezji kieleckiej znalazło się całe terytorium dzisiejszej diecezji radomskiej. Jednak już w 1818 r., 30 czerwca, Pius VII bullą „Ex imposita Nobis” powołał do istnienia diecezję sandomierską. Została ona włączona do ustanowionej w tym samym roku, 12 marca, bullą „Militantis Ecclesiae”, archidiecezji warszawskiej. Stolicą diecezji został położony dosłownie na jej granicy Sandomierz, a w jej granicach znalazł się Radom.

Nasuwa się oczywiste pytanie, dlaczego wybrano właśnie Sandomierz na stolicę nowej diecezji? Pytanie to jest o tyle uzasadnione, że według praktyki władz rosyjskich, a one właśnie pertraktowały ze Stolicą Apostolską, granice kościelne miały być zbliżone do granic administracji państwowej. Tak więc diecezje miały być odpowiednikami województw, a dekanaty powiatów. Stolicą i miejscem rezydencji biskupów stał się Sandomierz, podczas gdy stolicą województwa sandomierskiego był Radom. Wydaje się, że papież zatwierdził plany przygotowane przez stronę rosyjską. A wobec tego pojawia się kolejne pytanie: co kierowało władzami Królestwa Polskiego, skoro przedstawiły takie właśnie propozycje? W 1818 r. obydwa miasta pod względem ilości mieszkańców były prawie równorzędne. To dopiero w następnych dziesiątkach lat, po dynamicznym rozwoju Radomia, będzie on największym miastem diecezji. Wtedy jednak polityczno-gospodarcza świetność Sandomierza była już przeszłością. Nasuwa się więc wniosek, że przyczyną takich, a nie innych rozstrzygnięć czerwcowej bulli z 1818 r. były tylko czynniki kościelne i względy praktyczne. Dużą sławą cieszyła się i posiadała takież znaczenie sandomierska kolegiata. W Sandomierzu istniała kapituła, a więc jej członkowie – prałaci i kanonicy – posiadali uposażenia. Stąd też o wiele łatwiej było tam właśnie znaleźć budynek na mieszkanie dla biskupa, jak też pomieszczenia na konsystorz jeneralny (kurię diecezjalną), czy seminarium duchowne. Był jeszcze jeden argument za ustanowieniem stolicy diecezji w Sandomierzu – argument, jak się wydaje, sentymentalny. Prymas Michał Poniatowski (1736-1794) będący też administratorem diecezji krakowskiej, zadbał o to, by został mianowany sufragan sandomierski diecezji krakowskiej. W 1787 r. został mianowany nim Wojciech Józef Boxa Radoszewski. Sakrę biskupią przyjął w kolegiacie sandomierskiej 26 sierpnia 1787 r., a zmarł 6 czerwca 1796 r. W Sandomierzu w 1818 r. żywa była jeszcze tradycja tamtej sufraganii i chciano jej przywrócenia.

 

Władze zaborcze planowały w latach 1841-1842 przeniesienie stolicy biskupiej do Radomia. Zobowiązały też stronę kościelną do obliczenia kosztów całego przedsięwzięcia. Jednocześnie prowadziły rozmowy z radomskimi pijarami, aby ci odstąpili swe budynki na potrzebne pomieszczenia diecezjalne. Zakonnicy odłożyli decyzję do roku 1853, gdy odbywało się zebranie kapituły zakonnej. Ostatecznie przyjęto projekt rządu, ale postawiono też pewne warunki użyczenia budynków. Ówczesny administrator diecezji wysłał ks. kan. Kazimierza Stokowskiego do Radomia, aby porozumiał się z rządem w sprawie potrzebnych w Radomiu budynków i pomieszczeń. Miano tam też rozstrzygnąć, czy kościół farny może stać się katedrą. Wydaje się, że ks. Stokowski zdołał przekonać władze o trudnościach w związku ze zmianą stolicy diecezji. Administrator diecezji uzasadniał potrzebę pozostania w Sandomierzu między innymi wysokimi kosztami. To było też chyba argumentem, że władze państwowe zaakceptowały istniejący stan rzeczy. W Radomiu natomiast, ze względu na jego centralne położenie w diecezji, przy kościele farnym znajdowało się mieszkanie, w którym zatrzymywali się biskupi sandomierscy.

 

Warto zaznaczyć, że także w późniejszym czasie często pojawiały się pogłoski o przeniesieniu stolicy diecezji do Radomia, czy o ustanowieniu nowej diecezji radomskiej. Na długo przed jej powstaniem, w 1953 r. kierownik Referatu do spraw Wyznań w Kielcach informował swych przełożonych, że w Radomiu ma powstać nowa diecezja, której katedrą miałby być kościół pw. Opieki NMP. Cztery lata później kierownik wspomnianego Referatu, Stefan Jarosz, pisał, iż bp Jan Kanty Lorek zaczął już przygotowania do utworzenia w Radomiu kurii diecezjalnej. Według powtarzanych opinii sprawę nowej diecezji miał poruszyć w Rzymie kard. Stefan Wyszyński, prymas Polski. Plotkowano, że bp Lorek miał podobno wyrazić się, że jeśli powstanie nowa diecezja, to on sam zrezygnuje ze stolicy sandomierskiej, a obejmie diecezję radomską, by być „pionierem przyszłej diecezji”. Ta decyzja miała wiązać się także z łatwiejszą możliwością korzystania w Radomiu z pomocy lekarskiej, a bp Lorek był już wtedy ciężko chory. Powyższe pogłoski musiały jednak być brane pod uwagę także przez czynniki wyższe, skoro ambasador Rzeczypospolitej przy Stolicy Apostolskiej, Kazimierz Papée pisał 10 czerwca 1957 r., że utworzenie nowych diecezji – między innymi w Radomiu – wiązałoby się z delikatnymi ustaleniami z władzą komunistyczną. To jednak w tamtych czasach było jeszcze niemożliwe.

 


 

Niemniej w 1981 r., w kilka miesięcy zaledwie po przybyciu bp. Edwarda Materskiego do diecezji sandomierskiej, Jan Paweł II na jego prośbę dokonał zmiany nazwy diecezji z sandomierskiej na sandomiersko-radomską. Sprawę tę przedstawiał Papieżowi sekretarz Episkopatu Polski, abp Bronisław Dąbrowski 22 września 1981 r. Sześć dni później arcybiskup otrzymał z rąk ks. prał. Janusza Bolonka decyzję Stolicy Apostolskiej przeznaczoną dla bp. E. Materskiego, a dotyczącą diecezji sandomiersko-radomskiej. Kard. Agostino Casaroli w piśmie adresowanym do bp. E. Materskiego pisał o tym fakcie: „Miło mi zakomunikować Waszej Ekscelencji, że Ojciec Święty łaskawie przyjął i zaaprobował Jego wniosek w sprawie zmiany nazwy Diecezji Sandomierskiej na Sandomiersko-Radomską oraz wyniesienia Kościoła NMP w Radomiu dogodności Konkatedry”. Ogłoszenia tej decyzji papieskiej dokonał sekretarz Konferencji Episkopatu Polski, abp Bronisław Dąbrowski w dniu 3 października 1981 r. W dziękczynnym telegramie adresowanym do Jana Pawła II bp E. Materski pisał: „Ordynariusz Sandomiersko-Radomski, wraz z duchowieństwem i Ludem Bożym zgromadzonym przed Konkatedrą Opieki NMP w Radomiu (…) całym sercem dziękuje za uczynienie Radomia drugą stolicą Diecezji i wyniesienie kościoła Mariackiego do rangi konkatedry. (…) Prosimy o błogosławieństwo Apostolskie dla Radomia i nowej Konkatedry”. Niemniej – jak pisze ks. W. Gałązka – nowa nazwa diecezji zaczęła obowiązywać od dekretu bp. Materskiego, który był upoważniony do wprowadzenia w życie decyzji papieskiej. Dekret ten biskup wydał 27 kwietnia 1982 r.

 

Po przedstawieniu kościelnej przynależności administracyjnej ziem dzisiejszej diecezji radomskiej wspomnieć należy także o kształtowaniu się sieci parafialnej do roku 1992 na tym terenie.

 

Wkrótce bowiem po rozpoczęciu chrystianizacji Polski zaczęto organizować ośrodki duszpasterskie. Przykładem takiego jest gród radomski umiejscowiony na wzgórzu nazywanym Piotrówką. Przy grodzie znajdował się drewniany kościół pw. św. Piotra. Mieszkał przy nim także duchowny, który podejmował działalność misyjną. Wtedy też – w wyniku tak przyjętej formy pracy duszpasterskiej– powstawały pierwsze kaplice. Można domniemywać, iż znajdowały się one w Bedlnie, Białaczowie, Końskich, Łęgonicach Małych, Radoszycach, Skrzyńsku, Świerżach i w innych jeszcze miejscach. Z kolei pierwsze parafie powstawały na przełomie XI i XII w. Tworzono je przy istniejących dotąd kaplicach. Niestety, brak źródeł nie pozwala na dokładne śledzenie procesu powstawania parafii. Niemniej przykładem powstawania parafii w tamtym okresie będzie Radom czy Białaczów. Odnośnie do innych parafii, z późniejszego okresu będą pochodzić wzmianki o parafiach już istniejących. Z pochodzącego z 1326 r. rejestru podatkowego wiadomo, że istniały już wtedy następujące parafie należące do dzisiejszej diecezji radomskiej: Radom, Ciepielów, Chlewiska, Chotcza, Jarosin, Jarosławice, Kowala, Krępa, Kunów, Mirzec, Oleksów, Pawłów, Sieciechów, Skaryszew, Solec, Tczów, Wierzbica i Wysoka. Na podstawie „Liber beneficiorum” Jana Długosza z drugiej połowy XV w. należy do wyżej przedstawionej liczby dodać jeszcze parafie Radom – parafia św. Jana, Borkowice, Brzeźnica, Cerekiew, Głowaczów, Goryń, Iłża, Jastrząb, Jedlnia, Krynki, Krzyżanowice, Mniszek, Odechów, Ryczywół, Sucha, Syrokomla, Szydłowiec, Wąchock, Wolanów, Zakrzów i Zwoleń. Z kolei rejestr parafii, sporządzony przez Jana Łaskiego w latach 1511-1521, wyliczał istniejące wówczas parafie w ziemi radomskiej: Bedlno, Białaczów, Bieliny, Białobrzegi [Opoczyńskie], Błogie, Błotnica, Brudzewice, Bukówno, Czermno, Dąbrowa, Domaniewice, Drzewica, Fałków, Gielniów, Goryń, Gowarczów, Jankowice, Jasionna, Jedlińsk, Kaszów, Klwów, Końskie, Kraśnica, Kunice, Libiszów, Lipa, Lisów, Łęgonice, Mnin, Nieznamierowice, Odrowąż, Odrzywół, Opoczno, Petrykozy, Pilczyca, Potworów, Przedbórz, Przytyk, Radoszyce, Radzanów, Skórkowice, Skrzynno, Skrzyńsko, Sławno, Smogorzów, Stanowiska, Stromiec, Wieniawa, Wójcin, Wrzeszczów, Wrzos, Wyśmierzyce, Żarnów i Żeleźnica. W wieku XVII powstały parafie: Białobrzegi Radomskie, Kazanów Iłżecki, Miedzierza, Skarżysko Kościelne, Skotniki Koneckie, Stanowiska, Studzianna i Wierzbnik. W wieku następnym przybyły zaledwie cztery parafie: Grabowiec, Pawłowice, Przysucha i Smardzewice. Ks. prof. Henryk Karbownik wyliczał, że w czasach przedrozbiorowych liczba parafii na terytorium późniejszej diecezji radomskiej wynosiła 108. Z kolei po ustanowieniu w 1818 r. diecezji sandomierskiej na190 parafii, jakie weszły w jej skład aż 111 znajdowało się na obszarze dzisiejszej diecezji radomskiej. Czas i kontekst powstania diecezji sandomierskiej wiązał się z okresem zaborów. Zrozumiałe trudności w funkcjonowaniu Kościoła w tym okresie widoczne są też w rozwoju sieci parafialnej. Do odzyskania niepodległości rzadko powstawały parafie. Przykładami parafii z tamtego okresu są Bliżyn, Czarna, Krasna, Niekłań czy Suchedniów. Wtedy też rozpoczęto budowę dzisiejszej katedry radomskiej. W dwudziestoleciu międzywojennym, w związku ze zmianą sytuacji politycznej, powstało na omawianym obszarze 30 parafii, a wśród nich: Alojzów, Czerwona, Dobieszyn, Kowalków, Rusinów, Skarżysko – pw. św. Józefa, Starachowice – pw. Wszystkich Świętych, czy Zajączków. Lata po II wojnie światowej wyznaczone przez komunistyczny reżim i takąż politykę wobec Kościoła katolickiego wiązały się z licznymi utrudnieniami przy erygowaniu nowych parafii. Stąd więc sam proces ustanowienia parafii, jak i budowy kościołów wiązał się z wieloma problemami i ofiarami. W latach 1945-1981 utworzono zaledwie 20 parafii. Przykładowo tylko można wymienić: Bierwce, Brzustów, Cecylówka, Jasieniec Iłżecki, Kierz, Mirów, Orońsko, Radom – pw. św. Józefa, Rajec, Słupica, Stąporków, czy Wygoda.

 

Czasy rządów diecezją przez bp. Edwarda Materskiego, począwszy od 1981 r., ks. W. Gałązka nazywa „okresem najbardziej chyba intensywnego w historii tej ziemi rozwoju sieci parafialnej”. W okresie, który można nazwać „etapem sandomiersko-radomskim” (1981-1992) bp E. Materski utworzył łącznie 109 parafii. Szczególnie należy podkreślić tu troskę biskupa sandomiersko-radomskiego o miasto Radom. Do chwili przejścia na emeryturę ustanowił on w samym tylko Radomiu 25 nowych parafii, z czego w ramach diecezji sandomiersko-radomskiej aż 20. Dość wspomnieć, że do 1921 r. w mieście tym istniała tylko jedna parafia – pw. św. Jana Chrzciciela. Tak więc w wiek XX Radom wkraczał z jedną tylko parafią, a w kolejne stulecie już z trzydziestoma czterema parafiami.

 


 

2. Powstanie diecezji radomskiej i jej organizacja terytorialna

Bp Edward Materski wspominał, że podczas swych dość częstych pobytów w Watykanie i rozmów z Janem Pawłem II powracał temat Radomia. Diecezja sandomiersko-radomska była rozległa, a jej stolica – prastare miasto Sandomierz – usytuowana dosłownie na granicy. Przykładowo Sandomierz od innego miasta w diecezji, Tomaszowa Mazowieckiego, dzieli odległość aż 217 km. Papież, jak przytacza bp Materski: „zdecydowanie stwierdzał: «Radom jest konieczny!»”. Stąd też – dostrzegając starania, by Radom stał się drugim centrum diecezji – można było spodziewać się, że wcześniej czy później powstanie diecezja radomska.

 

Jan Paweł II 25 marca 1992 r. mocą bulli „Totus Tuus Poloniae populus” dokonał reorganizacji struktur Kościoła w Polsce. Ta decyzja papieska – podjęta, jak pisano w komunikacie Nuncjatury Apostolskiej w Polsce: „w trosce pasterskiej o dobro Kościoła, który jest w Polsce” – powoływała do życia trzynaście nowych diecezji, nadawała nową strukturę dotychczas istniejącym pięciu prowincjom kościelnym w Polsce i ustanawiała dalsze osiem metropolii. Wśród nowych diecezji powstała też diecezja radomska, ze stolicą w Radomiu. Katedrą nowej diecezji został kościół pw. Opieki NMP w Radomiu. Symptomatycznie w tym kontekście brzmią słowa radomskiego dziekana ks. Józefa Urbańskiego napisane bez mała sto lat wcześniej do komitetu budowy kościoła Mariackiego w Radomiu: „...a może kiedyś ten kościół będzie katedrą biskupią?”.

 

Patronem diecezji radomskiej ogłoszono św. Kazimierza Królewicza. Wypada wspomnieć, że św. Kazimierz związany był z Radomiem. Często tu przebywał. W latach 1461-1462 i w 1477 r. Boże Narodzenie spędzał właśnie w tym mieście. Sporadycznie odbywały się tu także zajęcia lekcyjne słynnej szkoły Jana Długosza, w której Kazimierz pobierał nauki. W grudniu1474 r. i w styczniu 1475 r. posłowie Bawarscy na radomskim zamku prosili o rękę królewny Jadwigi dla księcia bawarskiego Jerzego. Świadkiem tego wydarzenia był św. Kazimierz. W latach1481-1483 Kazimierz sprawował z Radomia rządy w Koronie w zastępstwie swego ojca. Stąd skierował słynny list do Wrocławian z 11 lutego 1482 r., w którym wypowiadał się na temat praworządności, uczciwości i zachowania pokoju.

 

Powołana do istnienia diecezja radomska wraz z diecezją sosnowiecką, została włączona do nowo utworzonej metropolii częstochowskiej, na której czele stoi do dziś abp Stanisław Nowak. Pierwszym biskupem radomskim został dotychczasowy ordynariusz sandomiersko-radomski (wtedy od jedenastu już lat rezydujący w Radomiu), a jego biskupami zostali mianowani bp Adam Odzimek, będący do tego momentu biskupem pomocniczym diecezji sandomiersko-radomskiej, i podniesiony do godności biskupiej ks. Stefan Siczek. Diecezję radomską wydzielono z dotychczasowego terytorium diecezji sandomiersko-radomskiej. Jest to ważna i niosąca pozytywne konsekwencje okoliczność, gdyż zarówno duchowieństwo nowej diecezji, jak i style duszpasterstwa, i przeróżne praktyki pozostały jednolite. Nie było więc potrzeby dokładania starań, by – jak w wypadku diecezji składających się z kilku części dawnych diecezji – ujednolicić życie religijne, zasady funkcjonowania i zwyczaje – zarówno duchownych, jak i świeckich. Tak więc w skład nowej diecezji weszły następujące dekanaty: Drzewica, Iłża, Jedlińsk, Końskie, Kozienice, Lipsko (bez miejscowości Kępa Solecka i Kępa Gostecka), Opoczno, Pionki, Przedbórz, Przytyk, Radom-Południe, Radom-Północ, Radom-Wschód, Radom-Zachód, Radoszyce, Sienno, Skarżysko-Kamienna, Skrzynno, Starachowice-Południe, Starachowice-Północ, Szydłowiec, Zwoleń i Żarnów. W tych dekanatach w nowej diecezji znalazło się 276 parafii i ponad milion wiernych.

 

Podział diecezji na dekanaty pochodził w zasadzie jeszcze z roku 1917. Oczywiście, na przestrzeni tegoż okresu powstawały nowe dekanaty, inne zmieniały nazwy, były łączone lub dzielone, następowały zmiany przynależności dekanalnej poszczególnych parafii. Niemniej stan taki, zwłaszcza po okresie powstawania nowych parafii – począwszy od lat osiemdziesiątych XX w.– powodował, że dekanaty liczyły zbyt wiele parafii. Dlatego też dekretem z 21 stycznia 1995 r. bp E. Materski dokonał reorganizacji sieci dekanalnej w diecezji. Liczba dekanatów w diecezji wzrosła z 23 do 28. Tak więc diecezja dzieliła się na następujące dekanaty: czarnecki, czarnoleski, drzewicki, głowaczowski, iłżecki, jedliński, konecki, kozienicki, lipski, opoczyński, pionkowski, przedborski, przysuski, przytycki, radomski południowy, radomski północy, radomski wschodni, radomski zachodni, radoszycki, sienneński, skarżyski, starachowicki południowy, starachowicki północny, szydłowiecki, tomaszowski, wierzbicki, zwoleński i żarnowski. W związku z rozwojem sieci parafialnej, 25 marca 2000 r. bp Jan Chrapek dokonał reorganizacji sieci dekanatów w Radomiu i diecezji. Zmiany te weszły w życie 20 kwietnia tegoż roku. Tak więc w miejsce istniejących dotychczas czterech dekanatów, powstało z nich pięć: dekanat centralny, dekanat południowy, dekanat północny, dekanat wschodni i dekanat zachodni.

 

ks. dr Albert Warso

(fragment artykułu pt. Diecezja Radomska 1992-2007, w: Rocznik Diecezji Radomskiej 2007, pr.zb., Wyd. Diec. Radomskiej "AVE", Radom 2007, s. 28-33)

 

Msze Św. - gdzie, kiedy?

 
Miejscowość

Godzina

Dzień tygodnia

Galeria Foto

 
© 2017 Diecezja Radomska.
Kuria Diecezji Radomskiej ul. Malczewskiego 1; 26-600 Radom
Kontakt z administratorem
PODZIEL SIĘ CIEKAWYMI INFORMACJAMI
Powered by CHABER